Zwijajace liscie          Zwijanie się liści pomidorów jest często spotykanym problemem w uprawie tych popularnych warzyw, zarówno w gruncie jak i pod osłonami. Przyczyny zwijania się liści pomidora mogą być związane z bardzo groźną chorobą, jaką jest rak bakteryjny, częściej jednak wynikają z niewłaściwej pielęgnacji roślin i błędów w nawożeniu. Poznaj najczęstsze przyczyny zwijania się liści pomidora i zobacz co robić gdy liście pomidorów są pozwijane. 

          Zwijanie się liści pomidora najczęściej jest objawem niedoboru wody, zbyt gwałtownych zmian temperatury i wilgotności powietrza lub błędów w nawożeniu. Aby zidentyfikować przyczyny zwijania się liści pomidorów w naszej uprawie, warto nauczyć się rozróżniać objawy towarzyszące poszczególnym przyczynom. Przede wszystkim gdy zauważymy pierwsze objawy zwijania się liści pomidora, upewnijmy się, że roślinom zapewniamy właściwe warunki uprawy. Do prawidłowego wzrostu i owocowania pomidor potrzebuje ciepła i dobrze nasłonecznionego stanowiska. Optymalna temperatura to 28°C w dzień i 18°C w nocy. Pomidor lubi, gdy różnica temperatur między dniem, a nocą wynosi właśnie około 10°C. Większe wahania temperatur często są przyczyną zwijania się liści pomidora. Należy też pamiętać o właściwym nawadnianiu uprawy ale nie nadmiernym. Bardzo częstą przyczyną zwijania się liści pomidora jest długotrwały niedobór wody. Dlatego ważne jest codzienne doglądanie roślin i sprawdzanie wilgotności podłoża i powietrza. Jeżeli zapomnimy na kilka dni o swoich roślinach, efekt może być tragiczny w skutkach. Widok zwiniętych liści na roślinach oraz zbrązowienie ich brzegów jest ostatnią fazą przed nieodwracalnym zwiędnięciem całej rośliny. Najlepiej jednak pomidory podlewać wprost na ziemię aby nie zraszać ich łodyg i liści, gdyż zwilżanie części nadziemnych sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Do uprawy pomidora najlepsza jest gleba lekka, głęboko uprawiona, przepuszczalna oraz lekko kwaśna (idealny dla pomidorów jest odczyn gleby pH 5,5 - 6,5) i bogata w składniki organiczne. Jeżeli pH gleby jest zbyt niskie, należy ją zwapnować.

          Przed rozpoczęciem uprawy pomidora warto też z glebą wymieszać dobrze przekompostowany obornik lub kompost aby wzbogacić ją w substancję organiczną. Do nawożenia pomidorów w okresie wegetacji można stosować podlewanie rozcieńczoną gnojówką z pokrzyw (mieszamy z wodą w stosunku 1 litr gnojówki na 10 litrów wody). Ta naturalna metoda nawożenia pomidorów jest często chwalona, choćby na naszym forum. Z pomocą mogą nam przyjść również gotowe nawozy mineralne do warzyw. Zwijanie się liści pomidora ku górze występuje przy zbyt silnym nasłonecznieniu i jednoczesnym niedoborze wody, a także wówczas, gdy ogławianie przeprowadza się przy bardzo słonecznej i gorącej pogodzie. Niekorzystne warunki klimatyczne takie jak nagłe wahania temperatur w ciągu dnia i nocy, wilgotność powietrza niższa od optymalnej, przy jednoczesnej nadmiernej wilgotności podłoża, powoduje zakłócenia w pobieraniu i odżywianiu roślin wapniem. Przy dużym deficycie wapnia liście pomidora zwijają się i odbarwiają (zwłaszcza starsze liście). Inne objawy to: wierzchołki roślin stają się ciemnozielone, a liście od spodu są lekko fioletowe. Wierzchołki i brzegi liści, łącznie z ogonkiem, skręcają się i stopniowo zamierają. W takiej sytuacji należy poprawić warunki uprawy, upewnić się czy nie przenawozimy pomidorów azotem lub fosforem, a także zastosować nawozy wapniowe, np. saletrę wapniową. Zwijanie się liści wierzchołkowych pomidora może wynikać z niedoboru miedzi. Starsze liście wierzchołkowe zwijają się "rurkowato", zaś najmłodsze drobnieją. Ogonki liściowe są krótkie, a liście sztywne. Występowanie tych objawów może być związane z niedoborem miedzi w glebie lub też wystąpieniem czynników utrudniających pomidorom pobieranie miedzi z gleby. Tymi czynnikami są zbyt wysokie pH gleby (powyżej 6,5) oraz nadmierne nawożenie azotem lub fosforem. Aby wyeliminować tę przyczynę należy zatem sprawdzić pH gleby przy wykorzystaniu dowolnego pH-metra, ograniczyć nawożenie azotem, a także zastosować nawozy miedziowe doglebowe lub dolistne (np. Mikrovit Cu, Chelat miedzi Forte). 

          Zwijanie się najmłodszych liści ich deformacja mogą wynikać z niedoboru manganu. Liście jednocześnie stają się szarobrunatne i nekrotyczne. Trudności w pobieraniu manganu mogą wynikać z niedostatecznej ilości tego pierwiastka a w glebie, zbyt wysokiego pH gleby, braku światła, nadmiernego zawilgocenia podłoża lub przenawożenia innymi składnikami (np. potasem, fosforem, wapniem czy miedzią). W pierwszym etapie należy sprawdzić czy pH podłoża jest odpowiednie, a następnie można zastosować dolistnie lub doglebowo nawozy zawierające chelat manganu (np. Mikrovit Mn, Chelat manganu Forte). W uprawach amatorskich, w przypadku stwierdzenia objawów niedoborów w nawożeniu pomidora, warto sięgnąć po nawozy płynne wzbogacone w mikroelementy, takie jak np. nawóz płynny do pomidorów "aromatyczne owoce" firmy Target. Dzięki stosowaniu tego typu nawozów będziemy mieć pewność, że roślinom dostarczamy wszystkich niezbędnych składników odżywczych, a uzyskane owoce będą pełne smaku i aromatu, oczekiwanego od pomidorów. Rak bakteryjny pomidora jest chorobą niezwykle niebezpieczną dla upraw pomidorów. Przeważnie źródłem infekcji bakteriami są porażone nimi nasiona lub gleba, do której je wysiewamy. Przyczyną infekcji może też być człowiek, który przenosi bakterie na powierzchni rąk lub używanych narzędzi ogrodniczych z jednej rośliny na drugą podczas zabiegów pielęgnacyjnych.

          Objawy porażenia rakiem bakteryjnym pomidora przeważnie występują kilka tygodni po posadzeniu rozsady lub w fazie zawiązywania owoców. Charakterystyczne objawy to zwijanie się liści pomidora, które poprzedzają nieodwracalne więdnięcie rośliny. Więdniecie rozpoczyna się w dolnej części rośliny i najczęściej szybko postępuje ku górze. Częste jest również więdnięcie pojedynczych listków liści złożonych tylko po jednej stronie ogonka liściowego oraz z jednej strony łodygi podczas gdy druga strona listków czy rośliny wydaje się być zdrowa. Na silnie porażonych roślinach można zaobserwować pęknięcia, rakowate rany i śluzowate wycieki. Na owocach mogą zaś pojawić się małe ciemne plamy otoczone jasną obwódką o średnicy około 2 mm. Do wystąpienia objawów na owocach dochodzi jednak bardzo rzadko. Do tej pory nie udało się wyhodować odmian odpornych na raka bakteryjnego pomidora. Doświadczenia pokazują jedynie, iż odmiany samokończące i te, których nie trzeba uszczykiwać, chorują zdecydowanie rzadziej. W Polsce nie ma preparatu, umożliwiającego skuteczne zwalczanie raka bakteryjnego pomidora. Dlatego jedyne wyjście to zainfekowane rośliny usunąć i spalić. W żadnym wypadku nie wolno wrzucać ich do kompostu. Wszystkie narzędzia, które miały styczność z zainfekowanymi roślinami należy zdezynfekować (np. gorącym octem). Profilaktyczne, zdrowe jeszcze rośliny, opryskuje się preparatami miedziowymi, np. Miedzian 50 WP lub środkami zawierającymi ekstrakt grejpfruta, np. Biosept Active 33 SL, Grevit 200 SL, Septovital 200 SL. Preparaty te mogą powstrzymywać dalsze namnażanie się bakterii i rozwój choroby ale nie eliminują jej. Dlatego po zakończeniu uprawy wszystkie pozostałe rośliny także należy usunąć i spalić, a wnętrze szklarni i różne elementy wyposażenia należy odkazić jednym z dezynfektantów o działaniu bakteriobójczym, np. Agrosteril 110 SL.

          Kolejną przyczyną zwijania się liści pomidorów, na szczęście dość łatwą do rozpoznania, może być obecność szkodników, takich jak mszyce. Spośród mszyc na pomidorach najczęściej pojawia się mszyca brzoskwiniowa lub mszyca ziemniaczana. W wyniku żerowania tych szkodników dochodzi do zniekształcenia liści w postaci łyżkowatego wygięcia blaszki liściowej. Objawom tym towarzyszy zazwyczaj pokrycie liści lepką rosą miodową wydzielaną przez mszyce, a także liczna obecność tych szkodników na roślinie. W przypadku pojawienia się tych szkodników konieczne jest zwalczanie mszyc przy wykorzystaniu jednego z dostępnych preparatów mszycobójczych dopuszczonych do stosowania na warzywach, pamiętając o zachowaniu środków ostrożności i okresu karencji (czyli liczby dni jaka musi upłynąć od oprysku do czasu zbiorów). W uprawach amatorskich na działkach i w ogrodach przydomowych, gdzie zaleca się unikania stosowania chemicznych środków ochrony rośłin, lepiej jednak zastosować preparaty naturalne, nietoksyczne dla ludzi, takie jak naturalny preparat Agrocover lub sięgnąć po domowe sposoby na mszyce, takie jak wywar z cebuli czy wyciąg z czosnku.